Am hanner dydd yfory (dydd Mercher, 01/02/06) bydd Aran Jones ac Owen Llywelyn o’r mudiad gwrth-wladychu Cymuned yn cyfarfod Alun Pugh AC, y Gweinidog â chyfrifoldeb dros yr iaith Gymraeg. Bydd y mudiad yn cyflwyno’r ddadl dros gydnabyddiaeth swyddogol i’r Fro Gymraeg, ac yn pwysleisio’r angen i ganghennau newydd y Cynulliad yn Llandudno ac Aberystwyth weithredu’n fewnol trwy gyfrwng y Gymraeg.

‘Rydym yn falch o’r cyfle hwn i alw ar y Gweinidog i gydnabod pwysigrwydd neilltuol ein cymunedau Cymraeg,’ medd Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, ‘a phwysigrwydd defnyddio’r iaith fel cyfrwng mewnol sefydliadau cyhoeddus yn y Fro Gymraeg.’

Mae’r cyfarfod yn dilyn presenoldeb Cymuned yn Fforwm Iaith y Cynulliad ym Mhorthmadog y llynedd, ac wedi’i groesawi gan y mudiad fel estyniad naturiol o’r broses ymgynghori.

‘Mae’n gam adeiladol ymlaen bod y Gweinidog yn barod i drafod yn uniongyrchol gyda Cymuned,’ medd Owen Llywelyn. ‘Mae angen cydnabyddiaeth swyddogol i’r Fro Gymraeg er mwyn sicrhau bod polisïau tai, economaidd ac ieithyddol i gyd yn plethu’n llwyddiannus.’

Am fwy o fanylion, cysylltwch â swyddfa Cymuned ar 01758-612712.

Pwnc yr wythnos hon ydy Asda (cofiwch, os dach chi isio newyddion yn hytrach na thrafodaeth ehangach, ewch at www.ynyfro.com/rhestr a thanysgrifio i’r e-bost wythnosol).

Pe bai rhywun wedi gofyn i mi degawd yn ôl beth oeddwn i’n meddwl am siopau cadwyn, byddai fy ymateb wedi bod yn gymysg braidd. Pryd hynny, roeddwn i’n byw yn Dubai, lle mae rhai o’r siopau cadwyn mwyaf yn y byd, am wn i. Roedd angen sat-nav i fynd rownd Ikea, a roedd y dewis o Gryno Ddisgiau i’w gael yn y malls anferth yn anhygoel. Fel canlyniad, mae dal gen i rai CDdau cwbl rhyfedd, wedi’u prynu oherwydd… wel, dwn i’m, i fod yn onest.

Mae hynny’n rhan ohoni, wrth gwrs. Mae cymaint o waith ymchwil yn mynd i mewn i’r anghenfilod yma, mae’n debyg bod nhw’n gwybod mwy na neb am sut i wneud i bobl deimlo’n gyfforddus, cynnes, braf, hapus – barod i wario. Digon teg, byddwn i wedi dweud degawd yn ôl, mwy na thebyg – neb yn fy ngorfodi i fynd i’r llefydd ‘ma, myfi oedd yn mwynhau eu natur arall-fydol rhywsut. Fedr dim byd byth mynd o’i le tra bod eich cerdyn credyd yn gweithio, a heb dreth neu gostau llety, doedd dim disgwyl i hynny fod yn broblem.

Ond wrth i bobl wahanol ofyn beth ydy safbwynt Cymuned ar gais Asda (aelodau, pobl eraill, newyddiadurwyr) a ninnau’n trafod hynny ar y Pwyllgor Gwaith, a chyda aelodau blaenllaw y tu allan i’r Pwyllgor, mae fy safbwynt wedi newid yn fawr iawn.

O’r blaen, roeddwn yn gweld siopau cadwyn fel rhywbeth oedd yn effeithio arnaf i fel unigolyn. Gweld nhw braidd yn ddi-enaid weithiau, ond yn eu mwynhau adegau eraill. Ond meddylfryd hunanol ydy hynny, wrth gwrs – wnes i erioed ystyried effaith y siopau cadwyn ar y gymuned leol. Efallai bod modd maddau hynny yng nghyd-destun Dubai, sydd yn ddinas wrthi’n tyfu allan o’r anialwch – prin iawn ydy’r economiau cynhenid, sut bynnag byddech yn eu mesur.

Ond yng Nghymru, mae’n dra wahanol, rhywsut. Mae darllen adroddiadau gan y National Retail Forum, sydd yn cyfaddef bod siopau cadwyn yn arwain at golli 276 o swyddi yn gyfartal (felly bod unrhyw siop cadwyn sy’n addo creu llai o swyddi na hynny yn eithaf sicr o arwain at golled ‘net’ o swyddi), a bod siopau cadwyn newydd yn lladd pob siop pentref o fewn 7 milltir… wel, mae’n codi gwallt fy ngwar.

Sut oedd unrhyw un erioed yn meddwl bod siopau sy’n arbenigo mewn arbedion maint, sydd yn sugno pres allan o’r ardal, yn syniad da? Yn syniad da i’r siopau mawrion, wrth gwrs – mae elw blynyddol Tesco yn fwy nag ambell i wlad bychan.

Ond i’r cymunedau gyda’r pres mae’r siopau ei isio? Lladdfa, dim llai.

Gobeithio y bydd Pwyllgor Cynllunio Dwyfor yn gwrthod cais Asda am siop mwy, a bydd Asda wedyn yn strancio ac yn peidio dod o gwbl. Gobeithio bydd pawb, mewn cymunedau trwy Gymru gyfan, yn dechrau sylweddoli cymaint o gamgymeriad ydy gadael i’r siopau mawrion ddifetha’r economi lleol er mwyn arbed mymryn o amser personol.

Gobeithio bydd pawb yn cofio beth mae siopau mawrion yn gwneud pan mae siop penodol yn llai llwyddiannus na’r hyn maen nhw wedi’i obeithio – cau i lawr, symud adnoddau i rywle arall.

Sut byddai hi ar Bwllheli pe bai Asda yn lladd ein siopau lleol i gyd, yn gorfodi ein ffermwyr i gytuno i gytundebau cwbl unochrog, ac wedyn yn diflannu?

A blwyddyn newydd dda iawn i chi gyd…:-)

Mae’r flwyddyn wedi cychwyn yn frysur iawn, ond roedd cyfarfod diwethaf y Pwyllgor Gwaith yn hwb mawr ar ran cychwyn rannu elfennau penodol o’r hyn sydd angen ei wneud – unigolion yn cymryd cyfrifoldeb am wefannau/ymgyrchoedd penodol, a rôl y swyddfa yn dechrau edrych yn haws ei rheoli (gobeithio!).

Ond lle trafod yn ddyfnach ydy’r blog – cofiwch, os ydych chi isio newyddion, i danysgrifio i’r cylchebost wythnosol at www.ynyfro.com/rhestr

A’r hyn sydd ar fy meddwl i heddiw, yn dilyn seminar diddorol yn Aberystwyth echnos, ydy globaleiddio. Dim fel rhywbeth haniaethol i ddatgan o’i blaid neu’n ei erbyn, ond fel rhywbeth sydd yn newid y ffordd bod gwleidyddiaeth yn gweithio, ac felly’n newid y ffordd y dylai Cymuned yn gweithio.

Mae’n derm eang, wrth gwrs, yn cynnwys gormod o elfennau gwahanol i’w drin fel endid. Beth sydd yn fy niddori fi amdano fo ar y funud ydy’r cydbwysedd ddiddorol rhwng globaleiddio fel ffenomenom sydd yn gymorth i ni (y gallu i gyfathrebu’n haws ac yn rhatach gyda’n haelodau, rhywbeth rydym megis cychwyn ei ddefnyddio), a rhywbeth sydd yn achosi niwed mesuradwy – er enghraifft, lle mae siopau cadwyn yn sugno cyfoeth ardal benodol allan ohoni.

Rhywle yn y canol, mae’n siwr, ydy’r effeithiau ar lywodraeth. Dw i’n meddwl bod economi global, a’r corfforaethau anferth a hynod bwerus sy’n cael eu creu gan hynny (neu’r ffordd arall rownd, efallai), yn fygythiad real i lywodraeth. Yn fwyfwy, mae’n rhaid i lywodraethau fod yn ofalus bod nhw ddim yn creu sefyllfa lle bod modd i fusnesau mawrion eu herio yn y llysoedd, ac mae nifer o gytunebau rhyngwladol sydd yn cryfhau sefyllfa busnesau mawrion yn sylweddol.

Ydy hyn yn gysylltiedig, mewn ffordd od, gyda’r hyn dw i’n ei weld fel pwysigrwydd cynyddol gwleidyddiaeth lleol yng Nghymru? Efallai bod llywodraethau canolog yn dysgu sut i osgoi cyfrifoldebau, a bod hynny’n rhoi mwy o gyfrifoldeb (ac felly, mwy o rym) mewn dwylo llywodraeth leol.

Yn sicr, ar ran rhai o’r pethe bydd Cymuned yn dymuno eu gweld yn newid ar ran y Fro Gymraeg, gyda’r cynghorau sir y mae’r grym i’w newid. Iaith fewnol cynghorau sir, polisiau ar gyfer datblygu tai newydd, polisiau addysg (mae’n hen bryd am achos llys yn erbyn ysgolion sydd yn methu darparu’r sgiliau angenrheidiol i’r plant sydd yn eu mynychu chwarae rhan llawn yn eu cymunedau dwyieithog), ac arwyddion cyhoeddus.

Dychmygwch Fro Gymraeg lle mae pob cyngor yn gweithredu’n fewnol yn y Gymraeg, pob plentyn ysgol yn gwbl rhugl eu Cymraeg, pob arwydd yn Gymraeg yn unig, a bod tai newydd yn cael eu caniatau ar gyfer pobl leol yn unig (fel yn Swydd Efrog).

Oni fyddai hynny’n trawsnewid dyfodol yr iaith?

Ac mae’r penderfyniadau hynny i gyd yn nwylo’r cynghorau sir.

Mae’n edrych yn gynyddol tebyg y bydd Cymuned yn canolbwyntio ar bwyso ar gynghorau sir yn fwy nag ar y Cynulliad dros y flwyddyn neu ddwy i ddod – cawn weld os bydd ein gallu i ennill dadleuon yn lleol yn ddigonol i sicrhau bod rhai ohonyn nhw yn digwydd…