[Dyma araith Richard Evans, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Cymuned, i'r Gynhadledd.]

Yn gyntaf, diolch yn fawr iawn i chi gyd am fod yma heddiw – mae eich presenoldeb yn hanfodol bwysig i’r mudiad – hebddoch chi yma heddiw, byddai’n amhosibl i ni hawlio sylw yn y Wasg o gwbl, hawlio sylw gyda gwleidyddion, neu hawlio bod ni’n mynegi pryderon go-iawn. Diolch am ddod – a blwyddyn nesaf, dewch â rhywun arall efo chi fesul un!

Roedd y flwyddyn sydd wedi mynd heibio yn un heriol, lliwgar a diddorol iawn. Nid oes modd datgan bod Cymuned, fel grym gwleidyddol, yn ôl lle roedd y mudiad yn 2001/2002, ond rydym yn credu’n gwbl diffuant ein bod ni ar y ffordd. Mae’r Pwyllgor Gwaith yn hyderus iawn bod y gweledigaeth ar gyfer y flwyddyn i ddod bydd yn cael ei rhoi ger eich bron gan y Brif Weithredwr yn y man yn un cyffrous, ymarferol ac yn haeddu eich cefnogaeth llwyr.

Ond gadewch i mi fynylu ar waith y flwyddyn aeth heibio – neu, i fod yn fanwl, y 10 mis aeth heibio, oherwydd i ni symud y Gynhadledd ymlaen eleni wedi’r cais i ni wneud hynny ganddoch y llynedd. Mae wedi bod yn 10 mis prysur iawn!

Datganodd y mudiad yn y Gynhadledd y llynedd ein bod wedi ymrwymo i wrthsefyll y cynlluniau ar gyfer ehangu Marina Pwllheli, a gwir pob gair oedd hynny – o fewn ychydig o wythnosau, roedd y dadlau wedi mynd yn danbaid, a roedd aelodau’r Pwyllgor Gwaith wedi mynd ati i drefnu piced yn y Marina i ddangos ein gwrthwynebiad. Roedd nifer ohonoch chi yno – a rydym yn ddiolch o waelod calon i chi am hynny, am eich dewrder a’ch cwrteisi cadarn yn wyneb ymosodiadau geiriol a bygythiad tractorau rhai o bobl y Marina. Roedd yn brofiad digon ysgytwol, yn enwedig wrth ystyried bod pobl hŷn, gwragedd a babanod yn rhan o’r piced – ond fel rydym wedi dysgu unwaith eto yn ddiweddar iawn wrth i’n carafan gael ei losgi’n ulw, nid oes modd disgwyl i’r rhai sydd am weld tranc yr iaith ymddwyn yn wâr.

Trechwyd y Marina, fel y bydd nifer ohonoch chi yn ei gofio, a diwrnod llawen iawn oedd y diwrnod hwnnw yng Nghaernarfon pan ddaeth y newyddion allan i’r rhai ohonom oedd yn aros y tu allan i’r Siambr. Buddogoliaeth i synnwyr cyffredin a buddugoliaeth i’r rhai hynny sydd yn dal i weld yr iaith yn ystyriaeth bwysig – a buddugoliaeth pwysig iawn i Gymuned, hefyd.

Yn fuan wedi’r penderfyniad, cawsom Eisteddfod Genedlaeth mwyaf lewyrchus Cymuned ers yn hir iawn, gyda gwerthiant ein cryno disgiau yn mynd heibio mil o bunnoedd am yr wythnos, a nifer o bobl newydd yn ymaelodi. Dyna oedd cam olaf y gwaith o ail-osod y mudiad ar seiliau ariannol cadarn, ac yn cychwyn ar gyfnod o ddechrau ehangu ein gwaith unwaith eto.

Trwy hyn i gyd, a’r pethau eraill y byddwch yn clywed amdanyn nhw gan y Brif Weithredwr yn y man, mae’r Pwyllgor Gwaith wedi chwarae rôl o ddatblygu strategaeth, gefnogi’r Brif Weithredwr yn ei waith i ddenu mwy o aelodau, ac o reoli sefyllfa ariannol y mudiad. Hoffwn ddiolch i Geraint Hughes am gyflawni dyletswyddau’r Trysorydd am y flwyddyn aeth heibio, ac am ei adroddiad yma heddiw.

Bydd ffrwyth ein gwaith datblygu strategaeth yn cael ei gyflwyno i chi yn nes ymlaen gan y Brif Weithredwr, a rydym yn gobeithio’n fawr iawn y byddwch yn ei weld yn deilwng.

I orffen, hoffwn estyn llongyfarchiadau’r Pwyllgor Gwaith i’r Brif Weithredwr am gyrraedd rownd y tri olaf yn y cystadleuaeth Gwobrau Arwain Cymru. Rydym yn gweld ei lwyddiant fel un o nifer o arwyddion sydd yn dangos bod y flwyddyn nesaf yn mynd i fod yn llwyddiannus iawn i Gymuned.

[Dyma strategaeth cyflwynwyd i'r Gynhadledd gan Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, ar ran y Pwyllgor Gwaith. I weld y cyflwyniad PowerPoint aeth gyda'r cyflwyniad, cliciwch yma (bydd angen MS PowerPoint - neu raglen cyffelyb - arnoch chi i'w darllen).]

Rydych wedi clywed eisoes am yr hyn sydd wedi digwydd dros y flwyddyn ddiwethaf, ond rwan dw i am roi gogwydd ychydig bach yn wahanol arno fo i gyd, cyn gyflwyno’r strategaeth rydym yn ei gynnig ar gyfer y flwyddyn i ddod. Rydych wedi clywed am, ac wedi gweld, digwyddiadau’r flwyddyn fel tasen nhw’n rhan o restr – ond mae’n bwysig bod chi hefyd yn eu gweld nhw fel rhan o batrwm. Hynny yw, nid yn unig beth rydym wedi bod yn ei wneud, ond pam, ac at ba ddiben. Er bod straeon yn y Wasg weithiau yn gwneud iddi edrych fel ein bod ni’n ymateb fesul wythnos i’r hyn sy’n digwydd, nid dyna ydy’r gwir – rydym wedi bod wrthi’n ceisio adeiladu rhywbeth, fel byddaf yn gwneud fy ngorau i ddangos i chi rwan.

Rhaid i mi nodi fy mod i’n cynnwys y gwaith gweledol ar y sgrîn i raddau helaeth yn erbyn fy ewyllys, cymaint yw fy ofn y math yma o dechnoleg – felly dw i’n gofyn o flaen llaw am eich maddeuant os bydd ambell peth yn mynd o’i le – ac os digwyddith hynny, dw i’n gwybod rwan hyn ar bwy bydda i’n rhoi’r bai, ac mae hi yn gwybod yn iawn pwy ydy hi!

Dwy flynedd a hanner yn ôl, pan wnes i dderbyn y cais i fynd yn Brif Weithredwr ‘am fis neu ddau’, pe bae rhywun wedi gofyn i mi ddisgrifio Cymuned, byddwn i wedi ymateb efo ambell air am fynnu chwarae teg i bobl leol, am broblemau tai, problemau gwaith, problemau iaith yn y Fro Gymraeg. Ar ran elfennau’r mudiad, sut oedd yn gweithio, pwy oedd yn gwneud beth yn union, ar y Pwyllgor Gwaith a thu allan iddo, nid oedd yn glir iawn i mi. Dw i’n amau fod o heb fod yn glir bob tro i lawer ohonoch chi ‘chwaith.

Ond mae’n rhaid am strwythur clir er mwyn creu mudiad llwyddiannus, ac erbyn hyn mae’r Pwyllgor Gwaith yn gytun ar nifer o syniadau penodol iawn am natur a strwythur y mudiad, a sut i gael yr effaith mwyaf bosibl allan ohono fo.

Rydym yn gweld y mudiad yn rhannu yn bedair. Yn gyntaf mae’r aelodaeth – rhaid i ni lwyddo i ddenu aelodau newydd, i gadw mewn cysylltiad gydag aelodau presennol, ac i greu patrwm lle mae pob aelod yn medru gweld rhywbeth iddyn nhw ei wneud.

Yn ail, gweithredoedd a lobïo – y gwaith o hyrwyddo a phoblogeiddio ein syniadau ni. Yn hyn o beth, rhaid am syniadau clir a chyson, a strategaeth tymor hir i’w datblygu a’u cyflwyno.

Yn drydedd, ein gwaith cymunedol. Mae hyn wedi bod yn rhan o Gymuned ers y cychwyn cyntaf, gydag aelodau yn mynd ati i nocio ar ddrysau i ofyn i newydd-ddyfodiaid ddysgu’r Gymraeg ac wedyn darparu’r gwersi iddynt wneud hynny. Dyma’r gwaith adeiladol, y gwaith positif, sydd yn rhoi sail ymarferol i’n gwaith lobïo gwleidyddol.

Yn bedwerydd, y gwaith diflas ond hanfodol bwysig o gysylltu gyda’r Wasg, ac o sicrhau bod pobl y tu hwnt i’n haelodau yn clywed am yr hyn rydym yn ei wneud.

Cewch feddwl amdanyn nhw fel pedair olwyn, a’r mudiad yn gar – tynnu un ohonyn nhw, a byddai pethau’n simsanu’n arw – tynnu dau, a phrin iawn y byddem ni’n cyrraedd nunlle. Er mwyn llwyddiant y mudiad, llwyddiant ein syniadau a’n dyheuadau i’r Fro Gymraeg, rhaid i bob un o’r pedair olwyn droi’n iawn.

Mae llawer iawn iawn o waith y flwyddyn ddiwethaf wedi bod yn waith cryfhau pedair rhan Cymuned – gwaith llenwi’r olwynion ag awyr, os dach chi’n licio’r trosiad yna! Byddaf yn esbonio rwan beth yn union mae hynny wedi’i olygu, yn y gobaith y byddwch chi, o weld sut yn union mae cerbyd Cymuned yn gweithio, hefyd yn gweld sut fedrwch chi chwarae rhan yn y gwaith o’i ddreifio.

Aelodaeth. Dyna oedd y cam cyntaf, pwysicaf mewn llawer ffordd. Mae’r cylchlythyr wedi bod yn rhedeg am dros flwyddyn rwan, a dach chi wedi clywed eisoes fy nghri am gyfrannwyr – yn aml iawn, mae’r iaith yn y cylchlythyr wedi bod yn wallus, a hynny oherwydd fy mod i’n cyfrannu llawer iawn gormod o’r cynnwys. Mae gen i bethau i’w cynnig i waith y mudiad, ond a finnau’n siaradwr ail-iaith nid yw cywirdeb iaith yn un ohonyn nhw. Ta waeth – mae cyfrannwyr o safon wedi cychwyn codi’u dwylo, ond dw i dal isio i chi yma heddiw deimlo digon o biti drostaf fi i’ch ysgogi chi i ddod yn un ohonyn nhw!

Mae’r cylchlythyr yn ddolen hynod bwysig, a does gen i ddim amheuon o gwbl ei fod wedi chwarae rôl canolog ar ran cadw’r mudiad i fynd. Rydym hefyd wedi datblygu cylchebost wythnosol – roedd cylchebost wedi’i rhedeg o’r blaen, ond rhywle rhwng ddiffyg niferoedd ar y We a newidiadau ar ran y staff gwirfoddol, roedd o wedi peidio â bod. Rwan, rydym yn defnyddio meddalwedd pwrpasol sydd yn ei gwneud hi’n haws o lawer i’w rhedeg, ac yn cael canran uwch trwy’r amser o bobl gyda chyfeiriadau e-bost. Erbyn hyn, mae dros 500 o bobl yn derbyn ein e-bost wythnosol, ac mae’r nifer yna’n cynyddu yn gyson.

Rydym hefyd wedi bod yn ddiweddaru ein prif wefan, cymuned.org, sydd bellach yn cynnwys pob datganiad i’r Wasg rydym yn ei wneud, ynghyd â nifer o drafodaethau eraill – ewch arni hi, ac mi welwch chi darlun glir o’r hyn sy’n digwydd.

Dyna cyfathrebu’n well gyda’r aelodau – erbyn hyn, nid oes rheswm i unrhyw un sydd â diddordeb, boed yn aelod neu beidio, methu â gwybod beth yn union rydym yn ei wneud. Ond nid cyfathrebu gydag aelodau presennol yn unig sydd ei angen – rhaid i ni hefyd ddenu aelodau newydd, a rhaid i ni fedru dangos i aelodau newydd sut mae modd iddynt wneud cyfraniad i’n gwaith. Cyfraniad rhesymol, cyfraniad sydd ddim yn llyncu eu bywydau cyfan, ond cyfraniad sydd yn gwneud gwahaniaeth real.

Rydym wedi cychwyn denu aelodau newydd gyda’r gwefannau wnes i grybwyll yn gynharach. Rydym yn hyrwyddo’r gwefannau gyda sticeri bychain, a thrwy ambell hysbyseb arlein, a bathodynau fel y rhai dych chi wedi’u gweld nhw wrth gyrraedd – 50c yn unig, felly beth am brynu un amser cinio a’i rhoi ar eich bag neu jaced? Unwaith bod pobl yn cyrraedd y gwefannau (a chydag enwau fel Saesneg.com a NotEnglish.com, maen nhw’n tueddu i aros yn nghof pobl!), maen nhw’n cael eu tynnu at danysgrifio i’r cylchebost. Wedi iddynt wneud hynny, rydym yn gofyn a fyddant yn fodlon gosod ambell sticer, ac mae nifer cynyddol yn cytuno i wneud hynny. Gyda’r sticeri, wrth gwrs, maen nhw hefyd yn derbyn ffurflen aelodaeth – ac felly mae’r mudiad yn tyfu.

Sylwch ar y broses – nid yn unig ydy’r mudiad yn tyfu, ond mae’r aelodau a chefnogwyr newydd eisoes wedi cael cynnig darn bach o waith syml sydd yn gwneud iddynt deimlo bod nhw’n dod yn rhan o rywbeth. Mae’r teimlad yna’n eithriadol o bwysig.

Dyna aelodaeth, felly – denu pobl sydd â diddordeb, creu dolen cyswllt efo nhw, cynnig gwaith syml iddyn nhw sydd yn helpu denu mwy o bobl, a chadw mewn cysylltiad fel eu bod yn gwybod am ein gwaith o wythnos i wythnos. Mae’n dechrau ymledu – nid yn unig yn y Cymoedd, ond yn bellach i ffwrdd hefyd – rydym wedi cael aelodau misol newydd yn Iwerddon ac America dros y pythefnos diwethaf.

Dyna, os liciwch chi, olwyn gyntaf neu hyd yn oed injan y mudiad. Aelodaeth sy’n creu llif pres sy’n galluogi ni i redeg swyddfa, i redeg ymgyrchoedd, i gynhyrchu llyfrynau, ac i ddenu mwy o aelodau.

Ond fel rydym wedi’i ddweud eisoes, nid yw aelodaeth ynddo’i hun yn ddigon – dydy un olwyn ar ei phen ei hun, neu injan heb olwynion, yn dda i ddim. Mae’n rhaid trosglwyddo grym aelodaeth yn waith go-iawn.

Gwaith cymunedol ydy’r ail olwyn. Rydym wedi bod yn hyrwyddo ymddiriedolaethau tir cymunedol ers peth amser, ac mae nifer o’n haelodau wedi mynd ati i godi ymddiriedolaethau felly yn eu hardaloedd hwythau. Rydym yn gweithio ar becyn gwybodaeth am sut i’w wneud, a pha chymorth sydd ar gael – a rydym wedi gweld bod y syniad yn dechrau ymledu, hyd nes i’r pleidiau gwleidyddol ddechrau ymateb. Yn wir, mae rhan o ddarpar maniffesto Plaid Cymru yn sôn am yr angen am Uned Ymddiriedolaethau Tir Cymunedol yn y Cynulliad, rhywbeth rydym yn ei gefnogi’n gryf.

Hefyd, mae ein gwaith i godi Rhwydwaith Busnes Cymuned gyda goblygiadau pwysig i ni. Mae hyn eisoes yn tynnu pobl busnes i fewn i’n cefnogi ni, a nifer ohonyn nhw wedi datgan na fyddant wedi ystyried bod gwerth trafod efo Cymuned o’r blaen. Mae gwaith hyrwyddo busnesau lleol yn waith mae modd i unrhyw aelod dod yn rhan ohono fo, ac wrth i ni ddatblygu’r rhwydwaith dros y flwyddyn nesaf, byddaf yn cychwyn cynnig cyfrifoldebau penodol i aelodau sydd yn ymddiddori ar yr ochr yna.

Mae gwaith cymuned llwyddiannus yn ei dro yn helpu cryfhau’r olwyn nesaf, sef gweithredoedd a lobïo. O dynnu’r hen gwyn wirion bod Cymuned ‘ond yn dweud ‘Na!’’ wrth bethau, rydym yn cryfhau ein dadleuon yn sylweddol. Dydy Cymuned ddim yn ymwrthod â datblygiadau economaidd – dim o gwbl. Rydym yn mynnu eu bod yn fuddiol i’r gymuned leol a’r iaith Gymraeg, ac yn mynd ati i ddangos sut mae hynny’n medru gweithio.

Y trydydd olwyn, felly – gweithredoedd a lobïo. Dyma lle bydd datblygiadau mwyaf y flwyddyn i ddod. Rydym wedi bod yn lobïo ar lefel y Cynulliad yn ddiweddar, a bydd y Pwyllgor Gwaith yn dal i wneud hynny, ond rydym hefyd wedi bod yn lobïo’n dra lwyddiannus ar lefel y Cyngor Sir. Roedd Marina Pwllheli yn un o fuddugoliaethau mwyaf Cymuned hyd yn hyn, ac mae’n dangos yn glir i ni bod mwy o gyfle i ni ddylanwadu ar gynghorwyr lleol, sydd yn byw yn ein mysg, nag ar wleidyddion pell i ffwrdd ym Mae Caerdydd.

Byddai hyn ynddo’i hun efallai yn achos ocheneidio, ond am un peth syfrdanol o bwysig. Yn nwylo cynghorau siroedd Cymru y mae rhai o’r penderfyniadau pwysicaf oll ynglŷn â dyfodol yr iaith Gymraeg a’n cymunedau Cymraeg. Cynghorau Sir sy’n penderfynu ar faterion cynllunio, cynghorau sir sydd yn un o gyflogwyr mwyaf bob sir, yn enwedig yn y Fro Gymraeg, cynghorau sir sydd yn gosod yr agenda addysg, a chyngorau sir sydd yn gosod yr agenda arwyddion.

Mae rhai sylwebyddion gwleidyddol wedi cyhuddo Cymuned, dros y ddwy flynedd ddiwethaf, o fod ‘heb strategaeth’.

Waeth i ni gyfaddef, ar adegau maen nhw wedi bod yn berffaith gywir.

Rydym wedi bod yn lobïo ar lefel y Cynulliad ynglŷn â’r Fro Gymraeg, ond anodd ydy cael sylw i hynny, ac ar lefel lleol, rydym wedi tueddu i ymateb i bynciau llosg yn hytrach na gosod yr agenda ein hunain. O heddiw allan, mae hynny yn newid.

Wrth lawnsio’r llyfryn ‘Cymreigio’r Cyngor – Gwersi Gwynedd a Dyfodol Ceredigion’ yn Aberaeron wythnos i nos Iau diwethaf, wnaethon ni ddatgan yn glir ein bwriad i godi ymgyrch newydd yng Ngheredigion – ymgyrch i gymreigio gweinyddiaeth y Cyngor Sir, trwy fynnu iddynt arddel polisi iaith Gwynedd. Byddwn yn gweithio i godi Pwyllgor Ymgyrch yng Ngheredigion dros y chwe mis nesaf, ac i barhau i ddatblygu’r cydweithio sydd wedi bod rhyngddom ni a’r Gymdeithas a’r Blaid ar hyn eisoes. Dyna ymgyrch sirol cyntaf.

Rydym wedi cychwyn sôn yng Ngwynedd am yr angen i gael hyd o ateb syml, clir i’r problem tai. Mae gwaith darparu tai fforddiadwy yn bwysig, ond yn erbyn holl rym y farchnad agored, mae’n edrych yn rhy fach o lawer. Rwan, mae gennon ni batrwm i’w osod – penderfyniad Parc Cenedlaethol Swydd Efrog i ganiatau tai newydd ar gyfer pobl leol yn unig. Dyma’r ateb sydd wedi bod angen – heb gau neb allan, gan fod y stoc bresennol yn dal i fod ar gael, mae’n creu marchnad dai leol gynaladwy sydd angen bod yn fforddiadwy i bobl leol – oherwydd fel arall, ni fyddai modd i werthu’r tai! Rydym wedi cael digon o wirfoddolwyr eisoes i osod Pwyllgor Ymgyrch yng Ngwynedd er mwyn gofyn i’r Cyngor fabwysiadu hyn.

Rydym hefyd gyda digon o wirfoddolwyr yn Sir Gâr i gychwyn Pwyllgor Ymgyrch yn y fan yna, gyda’r bwriad o bwyso am yr un polisi tai a’r hyn rydym yn gofyn amdano yng Ngwynedd, ac hefyd i wrthwynebu’r pibell nwy arfaethedig sydd yn gorfodi llawer iawn o bobl leol i werthu eu tiroedd er mwyn pibell sydd yn mynd â chant y cant o’r nwy yn syth i Loegr, heb ddod ag unrhyw fuddion i Gymru o gwbl.

Ydych chi’n gweld y patrwm? Ymgyrchoedd lleol yn siroedd y Fro Gymraeg sydd yn cyfrannu’n uniongyrchol at adeiladu’r Fro Gymraeg o’r tu fewn. Byddwn yn dal ati i lobïo ar lefel y Cynulliad, i ddatblygu’r syniad gwleidyddol bod pleidleisiau ar gael i’r rhai hynny bydd yn warchod ein cymuned Cymraeg, ond bydd y gwaith lleol, yr ymgyrchoedd fesul sir, yn mynd ati rwan hyn i greu’r Fro mewn ffordd real.

Rydym hefyd yn awyddus, unwaith byddwn wedi sefydlu’r Ymgyrchoedd rwyf newydd gyfeirio atyn nhw, i godi ymgyrch addysg yn y Fro. Dim i alw am addysg Gymraeg – mae eraill yn gwneud hynny. Rydym ni isio pwysleisio effaith niweidiol, annerbyniol ysgolion cyfrwng Saesneg yn y Fro Gymraeg – hynny yw, ysgolion sydd yn cynnwys disgyblion o gymunedau Cymraeg (sef, wrth gwrs, cymunedau dwyieithog yn nhermau consensws hyfryd y Blaid Lafur) ond yn methu eu darparu ar sgiliau ieithyddol angenrheidiol iddynt chwarae rhan cyflawn yn eu cymunedau. Mae angen rhoi stop ar hyn – mae Ysgol Ffriars ym Mangor ac Ysgol Penglais yn Aberystwyth nid yn unig yn gwadu etifeddiaeth naturiol i blant y Fro Gymraeg, maent yn creu rhwyg anghyfiawn a pheryglus mewn cymdeithas.

Tri ymgyrch ar gyfer pedwar sir? Neu fwy, os bydd modd (fel sydd yn edrych yn addawol) cychwyn Pwyllgor Ymgyrch yn sir Ddinbych. Tri ymgyrch mewn pum sir, felly – a phob un ohonyn nhw yn enilladwy. Byddaf yn dod yn ôl mewn munud i rai datblygiadau strwythurol eraill, ond dyna i bob pwrpas ydy’r strategaeth rydym eisiau ei godi ar gefn y gwaith datblygu mewnol sydd bellach wedi’i cwblhau.

Y pedwerydd olwyn, wedyn, ydy delio gyda’r Wasg. Dyna lle roedd ein llwyddiannau mwyaf yn y dyddiau cynnar – roedd gennon ni aelodau hynod ddawnus yn y maes, roedd gennon ni dwf eithriadol o aelodau a syniadau i’w rhannu, ac am ddwy flynedd roedd enw Cymuned i’w weld ym mhob man. Ond ciliodd y gweithredoedd, aeth niferoedd yn y ralïau i lawr, ac ym mhen hir a hwyr daeth y Wasg i sylweddoli hynny. Dyna lle ydym ni hyd heddiw – mae’r Wasg wedi penderfynu bod Cymuned ddim bellach yn ‘stori’.

Ond pan bydd y tair olwyn arall yn troi, ni fydd dewis ond i’r pedwerydd gychwyn eto. Ni fyddwn yn ceisio sylw ar gefn syniad neu ddatganiad, waeth mor gywrain – byddwn yn mynnu sylw ar gefn gwaith llwyddiannus, poblogaidd, amlwg, ar gefn ymgyrchoedd bydd yn gwneud gwahaniaeth mesuradwy i ddyfodol ein cymunedau Cymraeg. Ymgyrchoedd bydd yn creu dyfodol i ni, a’n plant, a phlant ein plant.

Dw i wedi sôn am nifer o bethau newydd – cylchebostiau, gwefannau aelodaeth, sticeri, Pwyllgorau Ymgyrch – ond mae un peth newydd arall i’w grybwyll. Mae’n bosib bod rhai ohonoch chi wedi edrych ar y patrwm o wefannau aelodaeth, cylchebostiau, sticeri, aelodaeth, Pwyllgorau Ymgyrch, y Pwyllgor Gwaith, ac yn gweld rhyw fath o ystol ynddo fo – a dyna beth ydy’r bwriad. Ond mae un ffon ynddo fo ar goll – rhwng aelodau newydd a’r Pwyllgorau Ymgyrch. Dyna pam byddwn yn cychwyn stondinau gwybodaeth ym mhob man lle bydd modd.

Bydd y stondinau yn tynnu sylw at y gwefannau aelodaeth, yn gofyn i bobl lofnodi’r ddeiseb priodol lleol, yn gwerthu crysau-T a bathodynau’r mudiad, ac wrth gwrs yn dosbarthu ffurflenni ymaelodi. Ni fyddant yn creu unrhyw dyndra, fel roedd y picedi weithiau’n medru ei wneud, a ni fydd angen niferoedd mawr i’w rhedeg ‘chwaith. Rydym yn awyddus bod neb yn gwneud mwy nag un bore dydd Sadwrn y mis – ond os bydd tîm o bedwar yn rhedeg stondin gwybodaeth unwaith y mis, bydd rhan o’u cyfrifoldebau i ddenu pobl eraill i wneud yr un peth. Unwaith bydd wyth ar gael, bydd y stondin ar gael pob yn ail wythnos – ac yn y blaen. Dim ond 16 o bobl sydd angen er mwyn cael stondin ar strydoedd eich tref lleol pob dydd Sadwrn.

Bydd y Pwyllgorau Ymgyrch wedyn yn gwneud y gwaith o lythyru’r Cyngor a’r Wasg, trefnu styntiau achlysurol i dynnu sylw at yr ymgyrch lleol, a threfnu noson gymdeithasol unwaith bob tri mis ar gyfer pawb sydd yn helpu gyda’r stondinau a’r pwyllgorau, er mwyn cryfhau’r rhwydweithiau naturiol cymunedol sydd yn tyfu allan o weithio ar y cyd gyda phobl eraill sydd yn benederfynol o greu dyfodol gwell i ni gyd.

Dyna, felly, ydy’r ystol llawn – i feddwl amdani trwy lygaid rhywun newydd i’r mudiad, bydd o neu hi yn gweld sticer neu faner yn rhywle, yn mynd at wefan, yn tanysgrifio i gylchebost. Wedyn, bydd o neu hi yn penderfynu cynnig gosod sticeri, ac wedyn yn penderfynu ymaelodi. Unwaith bydd o neu hi wedi ymaelodi, bydd yn derbyn gwahoddiad i helpu gyda’r stondin gwybodaeth lleol, a thrwy hynny dod i nabod gwirfoddolwyr eraill, gan gynnwys aelodau’r Pwyllgor Ymgyrch. Ym mhen amser, ni fydd yn edrych yn ddychrynllyd iddi hi neu iddo fo gynnig helpu ar y Pwyllgor Ymgyrch – ac o fagu profiad yn y fan hwnnw, ni fydd y cam ymlaen i’r Pwyllgor Gwaith yn edrych mor fawr ag y mae hi heddiw.

Dyna’r perianwaith rydym yn ei greu. Dyna’r injan, dyna’r strwythur bydd yn gwthio’r mudiad, ac ymgyrchoedd y mudiad, yn eu blaenau. A dyna, gobeithio, ydy’r strwythur bod lle i bob un ohonoch chi gael hyd o rôl rhywle ynddo fo – boed fel stondinwyr, sticerwyr, llythyrwyr, aelodau’r Pwyllgor Ymgyrch, neu aelodau’r Pwyllgor Gwaith. Mae’r cerbyd yn barod – mae’n aros amdanoch chi. Chi ydy’r rhai sydd angen ei ddreifio.

Fel mae rhai ohonoch chi yn gwybod, dydw i ddim yn un mawr am siarad rhamantus a theimladol – mae well gen i bob tro weld yn union beth sydd angen ei wneud, yn union beth dw i’n medru ei wneud heddiw er mwyn creu gwell yfory. Rhoi poster i fyny, sgwennu llythyr, trefnu gweithredoedd, dyna beth dw i’n licio ei wneud.

Ond os ga i, dw i am ofyn i chi am eiliad godi uwchben manylion y perianwaith a meddwl am gyfanrwydd y strategaeth yma. Dw i am ofyn i chi ddychmygu bod y cloc wedi symud ymlaen pum mlynedd, neu ddeng mlynedd, a bod ni wedi llwyddo gyda’r tri ymgyrch yn y pum sir. Ym Môn, Gwynedd, Ceredigion, Sir Gâr, Dinbych – Duw, waeth i ni daflu Conwy i fewn ddim – ym mhob un mae gweinyddiaeth Gymraeg yn y sector cyhoeddus, ym mhob un mae marchnad dai fforddiadwy i bobl leol yn unig, ym mhob un mae’r ysgolion i gyd yn creu dinasyddion dwyieithog llawn.

Dychmygwch ddreifio o gwmpas y siroedd hynny, ar y llonydd dan ni’n nabod cystal heddiw – efallai y byddai rhai o’r cynghorau Cymraeg yna wedi cychwyn codi arwyddion uniaith Cymraeg, rhywbeth arall hoffem ofyn amdano. Ym mhob man, mi welwch chi Gymry Cymraeg gyda gwaith safonol, gyda thai yn eu cymunedau, a’r plant ym mhob ysgol yn parablu yn y Gymraeg.

Oni fyddai hynny yn Fro Gymraeg? Oni fyddai hynny’n gynsail real i Gymru ddwyieithog?

Nid oes angen aros i’r Cynulliad. Nid oes angen newid y Blaid Lafur. Mae’r atebion ar lefel y cynghorau sir, ac mae ein llwyddiannau mwyaf ni wedi bod ar lefel y cynghorau sir. Mae’r dyfodol newydd yno yn cychwyn yn fan hyn, rwan hyn – mae modd i ni ei greu.

Ond er mwyn hynny, er mwyn gwireddu’r dyfodol hardd rydym newydd ei ddychmygu, rhaid am waith. Yn benodol, rhaid i bob un ohonoch chi benderfynu ar ddau beth – lle yn y patrwm rydych yn medru cyfrannu, a sut ewch chi ati i genhadu er mwyn i ni lenwi’r cerbyd yma a’i droi yn fws, yn drên, yn llong anferth aiff â ni’r holl ffordd i’r Fro Gymraeg.

Mae aelodau’r Pwyllgor Gwaith eisoes wedi herio ei gilydd yn hyn o beth – gwaith eleni ydy cenhadu. Mae’r perianwaith yn barod – dim ond ei lenwi sydd angen. Mae’r Pwyllgor Gwaith wedi derbyn y cyfrifoldeb arnyn nhw i ysgogi pobl eraill i helpu creu’r Pwyllgorau Ymgyrch – rwan, os byddwch chi gyd yn ymateb i’r her i genhadu dros Gymuned eleni, i gael hyd o stondinwyr, i gael hyd o aelodau’r Pwyllgor Gwaith, i hyrwyddo’r gwefannau, ac i benderfynu os byddwch chi’n helpu gyda sticeri, stondinau, eich Pwyllgor Ymgyrch lleol neu’r Pwyllgor Gwaith…

Os byddwch chi yn ymateb i’r her yna, ym mhen blwyddyn byddwn ni gyd yn medru gweld bod y car yma yn symud, yn gynt ac yn gynt, i lawer y lôn tuag at y Fro. Dw i’n erfyn arnoch chi i ymateb i’r her, a hynny am resymau cwbl, cwbl hunanol. Yn syml iawn, dw i’n ysu cael byw yn y Fro Gymraeg. Dw i’n ysu cael gwybod y ga i fagu teulu bydd yn siarad Cymraeg, bydd yn medru fforddio tai yn ein cymuned fach ni, bydd yn medru derbyn y Gymraeg yn etifeddiaeth amhrisiadwy yn eu dwylo nhw. Dw i wedi crwydro’r byd trwy gydol fy mywyd, yn chwilio am rywle – yn chwilio am gartref. Dw i’n gwybod rwan lle mae’r cartref yna – a dw i’n mor agos at ei chyrraedd nes i’n nghalon i waedu. Yn y Fro Gymraeg y mae fy nghartref i.

Dewch. Ymatebwch i’r her. Gwirfoddolwch i’r stondinau a’r pwyllgorau ymgyrch. Cenhadwch.

[I gynnig help llaw gyda gwaith Cymuned, e-bostiwch cymuned[at]cymuned.org.]

[Dyma cynnwys araith Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, i'r Gynhadledd yn 2006.]

I gychwyn, hoffwn ategu’r hyn a ddwedodd Cadeirydd y Pwyllgor Gwaith, a diolch o waelod calon i chi gyd am fod yma heddiw. Hawdd iawn ydy anghofio am waith y mudiad pan nad oes sylw teilwng yn y Wasg, a hawdd iawn ydy disgwyl i rywun arall wneud yr hyn sydd ei angen – ond rydych chi wedi gwneud yr ymdrech i fod yma heddiw, a thrwy hynny wedi rhoi cefnogaeth a hyder i’r Pwyllgor Gwaith newydd ynghyd â hygrededd i’n gwaith ni. Heb eich presenoldeb chi yma heddiw, ni fyddai modd i’r mudiad barhau, oherwydd ni fyddai modd i ni fynnu bod ein hofnau ni yn ofnau pobl eraill hefyd. Fel dwedodd y Gwyddel Edmund Burke, ‘Yr unig peth sydd ei angen i’r drwg ennill ydy bod pobl da yn gwneud dim byd.’

Diolch i chi am wneud rhywbeth. Diolch i chi am fod yma heddiw.

Fel dwedodd Richard, mae wedi bod yn flwyddyn, neu yn ddeg mis, brysur iawn. Prin iawn bod ni wedi cael y cyfle i anadlu, weithiau! Cychwynodd gydag ymgyrch y Marina, wnaeth roi cymaint o hwb i ni o’i ennill, ac ers hynny rydym wedi bod yn gweithio er mwyn adeiladu ar hynny. Byddai angen llyfr i sôn am bob dim, ond dyma i chi’r pethau pwysicaf sydd wedi’u gwneud.

Yn fuan wedi’r Marina roedd yr Eisteddfod, ac fel mae Richard wedi dweud, roedd yn llwyddiannus iawn i ni – yn fwy o lawer nag unrhyw beth roeddwn wedi’i ddisgwyl. Wedyn, wrth gwrs, wnes i ddianc am dair wythnos er mwyn ceisio dwyn perswâd ar fy ngwraig newydd bod gen i’r amser i gynnal priodas – ac yn ffodus iawn, mae hi’n dal i gredu hynny hyd heddiw… mwy neu lai!

Des i nôl o’r mis mêl i gyfnod eithaf distaw yn y Wasg, ond cyfnod ffyrnig o frysur serch hynny. Mewn cydweithrediad â’r Pwyllgor Gwaith, aethpwyd ati i godi nifer o wefannau i ddenu aelodaeth newydd, ac e-bost wythnosol i bawb sydd efo diddordeb. YnyFro.com, Saesneg.com, NotEnglish.com, DeadWelsh.com, NotLikeUs.com, a WalesNeedsYou.com roedd y gwefannau, pob un yn targedu math gwahanol o bobl, a bob un wedi bod yn llwyddiannus ar ran denu aelodaeth newydd. Aethon ni i lawer i Gaerdydd i lawnsio NotEnglish.com gyda baner mawr yng nghanol y ddinas ar ddiwrnod Cymru yn erbyn Seland Newydd, a gaethon ni ymateb syfrdanol o dda – pawb yn chwerthin, rhes o bobl isio cael tynnu eu lluniau o flaen ein baner mawr, a llawer o Saeson yn eu mysg. Mae’r elfen tynnu coes sydd yn perthyn i NotEnglish.com yn amlwg yn gweithio’n hynod o dda.

Wedyn, wrth i ni gynnig sticeri am ddim i bobl hyrwyddo’r gwefannau, dyma denu dros 50 o wirfoddolwyr newydd, nifer fawr ohonyn nhw yn ddi-Gymraeg, i helpu gyda’r gwaith. Mae dros 500 bellach yn derbyn ein e-bost wythnosol, pobl newydd yn dal i wirfoddoli i osod sticeri, a’r effaith o hynny i gyd dim ond yn mynd i dyfu dros y flwyddyn nesaf ‘ma.

Rydym wedi llwyddo i ddal ati i gynhyrchu’r cylchlythyr misol ‘Newyddion y Fro’, rhywbeth rydym yn ei weld yn hanfodol bwysig fel bod aelodau’r mudiad yn gwybod yn union beth sydd yn digwydd hyd yn oed pan nad yw’r Wasg yn rhoi sylw teilwng i ni. Yn hynny o beth, gyda llaw, rydym yn paratoi i gyflwyno cwyn swyddogol gerbron y BBC, sydd wedi anwybyddu yn gyfan gwbl cyfres o ddatganiadau gennym, gan gynnws newyddion am yr ymosodiad llosgi yn erbyn ein carafan nos Fawrth diwethaf, lawnsiad ein llyfryn newydd yng Ngheredigion, a’n galwad ar y Cynulliad i osod polisi tai newydd i bobl leol yn unig.

Bydd ‘Newyddion y Fro’ yn datblygu’n bellach dros y misoedd nesaf, gyda chyfrannwyr newydd wedi cytuno i ysgrifennu i’r cylchlythyr yn gyson – gan gynnwys newyddiadurwr sy’n bwy ym Mrwsel bydd yn sylwi ar sefyllfeydd ieithoedd lleifrifol ar y cyfandir, a chyfrannwyr eraill o gwmpas Cymru bydd yn llwyddo i ddangos darlun ehangach o’r hyn sydd yn digwydd a’r ymatebion sy’n cael eu cynnig i’r problemau. Rydym hefyd yn bwriadu cynnwys colofn digrifwch er mwyn rhoi saib bach difyr i bawb.

Yn hynny o beth, hoffwn ofyn i bawb yma heddiw sydd yn ysgrifennu ystyried cynnig 500 o eiriau y mis i ni. O edrych o gwmpas, ac o nabod nifer fawr ohonoch chi, dw i’n gwybod heb os bod deunydd cylchlythyr eithriadol o ddiddorol o’n cwmpas rwan hyn – pe bae modd i ni gydweithio ar hynny a chreu rhywbeth o werth arbennig, byddai modd i ni unwaith eto ystyried gwerthu’r cylchlythyr, rhywbeth rydym wedi bod eisiau ei wneud ers y cychwyn.

Dyna’r gwaith sydd wedi bod yn digwydd y tu ôl i’r llenni – ond nid gwaith mewnol yn unig sydd wedi bod yn digwydd – o bell ffordd!

Rydym wedi parhau i ddatblygu ein perthynas gyda’r Comiswn Cydraddoleb Hiliol, gan drefnu sesiwn ymgynghori cyhoeddus ynglŷn â’u polisi tai arfaethedig ar eu rhan, a chan derbyn gwahoddiad i fod yn rhan o’u prosiect mwyaf erioed yng Nghymru, y prosiect ‘Croeso’, sydd yn pwysleisio’r angen i bobl leol groesawi ac i newydd-ddyfodiaid integreiddio. Rydym yn gobeithio y bydd modd ennill datganiad cyhoeddus gan y Comisiwn yn cefnogi amodau iaith fel rhan o ddatblygiadau tai fforddiadwy, datganiad a fydd pan ddaw o bwys eithriadol. Siaradais ar ran Cymuned fel rhan o banel y Comisiwn mewn cyfarfod cyhoeddus y prosiect yng Nghaernarfon, a rydym yn dechrau gweld ffrwyth y perthynas hwn – pan ddaeth newyddion bod ein carafan ger Griffiths Crossing, gyda’r geiriau diniwed ‘Speak Our Language’ arni, wedi’i llosgi’n ulw, cytunodd Chris Myant, Cyfarwyddwr y Comisiwn, i wneud datganiad i’r Wasg yn condemnio’r ymosodiad. Cawn ddatgan yn hyderus heddiw bod dim modd i neb feiddio taflu’r hen gyhuddiad o hiliaeth aton ni yn gyhoeddus byth eto.

Rydym hefyd wedi gweithio i dynnu sylw at achosion unigol o anghyfiawnder, megis y ffermwr yn Nolgellau sydd wedi cael ei orfodi i beidio â defnyddio tir sydd wedi cael ei ffermio gan ei deulu ers dros hanner ganrif, a’r sefyllfa lle mae aelod Cymuned wedi dioddef trais yn erbyn ei gartref am iddo siarad o blaid y Gymraeg ym Mynydd Llandegai, fel byddwch yn clywed mwy amdani yn nes ymlaen. Rydym hefyd wedi ymateb i Brif Weinidog San Steffan regi’r Cymry, achos sydd wedi cyrraedd tudalen 4 papur newydd y Times o fewn yr wythnos ddiwethaf. Fel mae’r ymosodiad ar ein carafan yn dangos yn glir, nid yw sylwadau sydd yn helpu creu’r math awyrgylch o ragfarn yn erbyn y Cymry yn dderbyniol.

Aeth tri aelod, Llion Jones, Seimon Brooks a fi i Wlad y Basg er mwyn datblygu perthynas cyffrous gyda grwpiau ieithyddol yn y wlad honno ac o Gatalunya a Galicia hefyd, ac er mwyn cychwyn ar y gwaith o ffurfio corff i siarad ar ran grwpiau pwyso ieithyddol ar lefel Ewrop. Rydym wedi cytuno i ddatblygu teithiau cyfnewid caredigion yr ieithoedd rhwng Cymru a Gwlad y Basg, ac os bydd unrhyw un ohonoch chi’n fodlon rhoi lletygarwch am ychydig o ddiwrnodiau i ymwelwyr o Wlad y Basg, yn enwedig rhai sydd wedi dioddef yn enbyd o dan ormes y Wladwriaeth Sbaeneg, gadewch i ni wybod.

Rydym wedi ymgyrchu’n gryf yn erbyn cynllun i ymestyn siop newydd ASDA ym Mhwllheli, ac yn sgil penderfyniad hynod siomedig y cynghorwyr lleol i’w ganiatau, wedi mynd ati i godi Rhwydwaith Busnes Cymuned er mwyn cryfhau busnesau lleol yn erbyn sgil-effeithiau niweidiol fel rydym wedi gweld ym Mhorthmadog. Rydym wedi seilio llawer o’r syniadau ar enghreifftiau o rwydweithiau busnes sydd wedi llwyddo i ail-gipio’r stryd fawr yn Lloegr ac yr Alban, a rydym yn gweithio’n galed i ddenu digon o aelodau i’r Rhwydwaith fod yn llewyrchus. Rydym wedi derbyn yr archebion banc cyntaf, ac yn gobeithio cynnal lawnsiad yn y dyfodol agos.

Rydym wedi rhoi tystiolaeth i Banel Arbenigwyr Cyngor Ewrop yng Nghaerdydd ynglŷn â chyfrifoldebau Llywodraeth Brydain o dan y Siartr ar Ieithoedd Lleiafrifol a Rhanbarthol, a hefyd wedi cyflywno tystiolaeth ysgrifenedig i’r Panel. Dywedodd y Panel bod ein cyflwyniad ni, ar y cyd â’r Mentrau Iaith, wedi bod yn un o’r cyflwyniadau mwyaf ddefnyddiol iddynt ei dderbyn.

Yn ddiweddar iawn, rydym wedi bod yn trafod gyda Heddlu Gogledd Cymru ynglŷn â’r cynllun arfaethedig i uno heddluoedd Cymru, a’r posiblrwydd real y byddai hyn yn tanseilio llawer iawn o’r gwaith ardderchog sydd yn cael ei wneud i normaleddio a hybu defnydd o’r Gymraeg oddi fewn i Heddlu Gogledd Cymru. Byddwn yn ymateb yn ffurfiol i’r broses ymgynghori sydd yn digwydd rwan gan nodi ein hofnau a’n cefnogaeth i waith arbennig Heddlu’r Gogledd.

Rydym wedi cynnal cyfarfod gydag Alun Pugh ac yn teimlo bod perthynas yn cychwyn all fod yn ddiddorol. Mae ambell aelod wedi ysgrifennu atom yn ofni y byddwn yn llyncu pob dim y mae’r Gweinidog yn ei ddweud, felly hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i’ch cadarnhau nad ydym cweit mor ddiniwed â hynny! Ein bwriad ydy tynnu sylw’r Gweinidog at bwysigrwydd ein cymunedau Cymraeg, ac at rai o’n syniadau penodol ar gyfer gwella’r sefyllfa ynddyn nhw. Rydym hefyd yn gweithio i fynnu lle’r Gymraeg fel iaith fewnol yn ddwy gangen newydd y Cynulliad, yn Llandudno ac Aberystwyth. Mae hyn yn edrych fel mwy o dalcen caled, ond byddwn yn dal ati ac yn gwneud ein gorau.

Rydym hefyd wedi cyflwyno dadl gerbron Pwyllgor Rhanbarth y Cynulliad o blaid dilyn enghraifft Parc Cenedlaethol Swydd Efrog trwy ganiatau ceisiadau cynllunio ar gyfer tai newydd i bobl leol yn unig. Rydym yn gobeithio y bydd hyn yn cael ei drafod ar lefel uchel yng Ngwynedd. Rydym yn credu y byddai polisi felly nid yn unig yn boblogaidd iawn yng Ngwynedd, ond trwy Gymru gyfan, ac y byddai’n anodd iawn i’r Blaid Lafur ei wrthwynebu, oherwydd bod San Steffan wedi datgan yn gryf o blaid y penderfyniad yn Swydd Efrog.

Wythnos ddiwethaf, wnaethon ni lawnsio llyfryn diweddaraf y mudiad, sef ‘Cymreigio’r Cyngor – Gwersi Gwynedd a Dyfodol Ceredigion.’ Dw i’n gweld hyn, gyda’r pwynt blaenorol am dai i bobl leol, mewn llawer ffordd y ddau beth pwysicaf i ni wneud eleni. Af i ati i fanylu am hynny yn nes ymlaen, ond mae’n werth nodi rwan bod Cadeirydd Rhanbarth Ceredigion Cymdeithas yr Iaith ac aelod presennol o Bwyllgor Gwaith Plaid Cymru wedi siarad yn y lawnsiad, ac mae’n edrych yn gynyddol debyg y bydd yr ymgyrch i gymreigio’r cyngor yn boblogaidd iawn yng Ngheredigion, gydag arweinydd y Cyngor Dai Lloyd Evans a chyn-aelod seneddol Plaid Cymru Cynog Dafis ill dau wedi cytuno i’n cyfarfod ar y pwnc.

Iawn – dw i’n meddwl mod i wedi cyffwrdd ar bob dim o bwys sydd wedi digwydd. Weithiau, mae’n gymaint o ffair yn y swyddfa nes bod rhywun ddim yn sicr os ydy o wedi cofio popeth! Ond rhaid i mi eich rhybuddio chi – dych chi heb glywed diwedd fy llais i heddiw eto. Wedi adrodd ar yr hyn sydd wedi digwydd yn ystod y flwyddyn, byddaf yn ôl yn nes ymlaen i gyflwyno strategaeth y Pwyllgor Gwaith ar gyfer y flwyddyn i ddod. Fel y gwelwch yn eich copïau o Drefn y Gynhadledd, bydd cyfle i chi drafod y strategaeth wedi cinio, cyn i ni bleidleisio ar ei gynnwys yn ffurfiol o dan y sesiwn cynnigion. Mae’r Pwyllgor Gwaith wedi gweithio’n galed iawn i ddatblygu strategaeth yr ydw i, yn bersonol, yn teimlo’n gyffrous iawn yn ei gylch, a dw i’n mawr obeithio y byddwch chi’n rhannu’r teimlad hwnnw unwaith i chi glywed y strategaeth arfaethedig – ond chi, heddiw, yn fan hyn, ydy prif awdurdod y mudiad, ac mae’n hanfodol bwysig mai chi sy’n gwneud y penderfyniad terfynol ar y strategaeth y mae’r Pwyllgor Gwaith yn ei gynnig.

[I ddarllen Strategaeth Cymuned 2006/7, cliciwch yma.]

Mewn cynnig brys yn eu Cynhadledd Flynyddol ym Mhenrhyndeudraeth heddiw, bydd y mudiad gwrth-wladychu Cymuned yn galw ar bob wleidydd yng Nghymru i gondemnio’r ymosodiad tân ar eiddo’r mudiad nos Fawrth diwethaf. Mae’r ymosodiad yn cael ei drin fel trosedd casineb gan Heddlu Gogledd Cymru, ac mae’r Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol yng Nghymru wedi ymateb yn gyflym i’w gondemnio.

‘Rydym yn ddiolchgar iawn am gefnogaeth y Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol,’ medd Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, ‘a rydym yn credu ei fod yn hanfodol bwysig i wleidyddion Cymru ddilyn y Comiswn i gondemnio’r enghraifft cwbl annerbyniol yma o drais gwleidyddol.’

Bydd y cynnig yn darllen: ‘Mae’r Gynhadledd yn nodi mewn trallod yr ymosodiad tân ar eiddo Cymuned ger Y Felinheli yr wythnos hon. Mae’r Gynhadledd yn nodi bod yr ymosodiad yn cael ei drin fel trosedd casineb gan Heddlu Gogledd Cymru. Mae’r Gynhadledd yn diolch i’r Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol am eu datganiad yn condemnio’r ymosodiad.

Nid oes lle am drais gwleidyddol neu drais gasineb yng Nghymru. Mae’r Gynhadledd hon yn galw ar arweinwyr gwleidyddol yng Nghymru, o bob plaid, i gondemnio’r ymosodiad tân ar eiddo Cymuned.’

Am fwy o fanylion, cysylltwch â swyddfa Cymuned ar 01758-612712.

Nodiadau ar gyfer newyddiadurwyr:

Mae Heddlu Gogledd Cymru wrthi’n ymchwilio achos o ymosodiad tân yn erbyn eiddo Cymuned, ac yn ei drin fel trosedd casineb.

Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol yng Nghymru wedi rhyddhau datganiad yn condemnio’r ymosodiad (gweler www.cymuned.net/blog).

Mae Cymuned yn fudiad gwleidyddol sydd yn cynrychioli buddiannau grwp lleiafrifol.

Mae hyn felly yn weithred o drais gwleidyddol, sydd yn cael ei drin fel gweithred hiliol, yn erbyn mudiad democrataidd yng Nghymru.

Mae ymosodiadau blaenorol wedi bod ar eiddo Cymuned.

Cynhelir cynhadledd flynyddol y mudiad gwrth-wladychu Cymuned rhwng 10.00 a 3.00 o’r gloch dydd Sadwrn nesaf (08/04/06) yn Neuadd Goffa Penrhyndeudraeth.

‘Mae llawer ohonom ni yn teimlo’n flin iawn ar y funud am yr ymosodiad llosgi yn erbyn ein carafan nos Fawrth,’ medd Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, ‘ac mae amseru’r Gynhadledd yn dda iawn ar ran cael cyfle i ganolbwyntio eto ar brif waith y mudiad, ac i ddangos na fyddwn yn derbyn cael ein bygwth yn y modd hyn.’

Bydd Pwyllgor Gwaith Cymuned yn cyflwyno strategaeth i 2006-7 yn y Gynhadledd, ac yn datgan dau brif ymgyrch newydd.

‘Mae ymgyrch yng Ngheredigion i gymreigio’r cyngor wedi cychwyn eisoes gyda lawnsiad ein llyfryn wythnos ddiwethaf,’ medd Richard Evans, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Cymuned, ‘a byddwn hefyd yn galw ar Gyngor Gwynedd i fabwysiadu polisi tebyg i Barc Cenedlaethol Swydd Efrog ar ran cynllunio – sef dim tai newydd ond i bobl leol.’

Bydd y Gynhadledd hefyd yn clywed am brofiadau aelod o’r mudiad sydd wedi dioddef ymosodiadau yn ei erbyn wedi iddo ddosbarthu taflenni Cymuned ym Mynydd Llandegai y llynedd.

Am fwy o fanylion, cysylltwch â swyddfa Cymuned ar 01758-612712.

Mae’r mudiad gwrth-wladychu Cymuned wedi croesawi datganiad gan Gyfarwyddwr y Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol yng Nghymru, Chris Myant, sydd yn condemnio’r rhai sydd wedi llosgi carafan Cymuned.

Mae’r Heddlu yn dal i archwilio’r sefyllfa, ac mae tîm ‘Safle y Trosedd’ wedi bod yn gweithio ar weddillion y carafan heddiw. Mae aelod wedi cysylltu gyda Chymuned gyda manylion am unigolion oedd yn ymddwyn mewn ffordd amheus yn agos i’r carafan yn ddiweddar, ac mae’r gwybodaeth yma wedi’i basio ymlaen at yr Heddlu.

Comment by Chris Myant

Director CRE Cymru

If this turns out to be an act of arson committed by someone who disagrees with the views of Cymuned, then it is particularly to be deplored. There is much public concern over issues to do with the Welsh language, affordable housing for people in local communities and community relations in general. It is important that these issues are discussed openly and honestly and in ways that others can listen to. We need informed debate, not shouting matches and certainly not any violence. Everyone involved has a responsibility to make sure that they are putting forward their views in constructive ways rather than in ways that lead to confrontation, closed minds and misunderstanding.

Mae Prosiect Croeso yn gweithio drwy Gymru i drafod a dathlu amrywiaeth.
Pan ddaw hi yn fater o roi darnau jig-so amrywiaeth yng Nghymru at ei gilydd, mae lle i bawb. A gymrwch chi eich lle? Am ragor o wybodaeth ewch i www.croesoproject.org

Y garafan cyn iddi gael ei llosgi:

Lluniau wedyn:

Yn ystod y noson neithiwr (Dydd Mawrth, 04/04/06) cafodd carafan ger Griffiths Crossing yng Nghaernarfon gyda’r slogan ‘Speak Our Language’ wedi peintio arno fo, oedd yn perthyn i’r mudiad gwrth-wladychu Cymuned, ei losgi’n ulw mewn ymosodiad bod yr heddlu yn ei ystyried fel trosedd gasineb. Roedd aelodau’r mudiad yn arfer aros dros nos yn y carafan i’w warchod, ac yn credu mai dim ond mater o lwc ydy hi bod neb wedi’i frifo’n ddifrifol.

‘Mae’r ymosodiad ffiaidd a pheryglus hon yn dangos y gwir casineb bod rhai pobl yn teimlo tuag at ein hiaith,’ medd Aran Jones, Prif Weithredwr Cymuned, ‘ac yn dangos cymaint mwy o waith sydd ei angen i addysgu pobl bod cyfrifoldeb moesol arnyn nhw i ddysgu’r Gymraeg os ydyn nhw’n dewis symud i ardal Gymraeg. Dyma’r gwladychu rydym yn sôn amdano fo – pobl sydd mor elyniaethus i’n ffordd ni o fyw nes bod nhw’n llosgi rhywbeth sydd yn gofyn iddyn nhw integreiddio.’

Mae’r carafan wedi bod yn y safle ers dros flwyddyn bellach, ac mae’r Heddlu a’r Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi penderfynu yn erbyn sawl gais i gwyno bod y negeseuon ar y carafan yn rhai hiliol.

‘Siomedig iawn ydy clywed bod pobl yn dal i drio gweiddi am hiliaeth,’ medd Richard Evans, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Cymuned, ‘gan ein bod ni’n cydweithio’n agos gyda’r Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol yng Nghymru ac yn rhan o brosiect ‘Croeso’ y Comiswn, sydd yn gofyn i bobl weithio tuag at gymuned integreiddiedig Yn anffodus, dyma gweld y math o agwedd treisiol rhai pobl sydd yn gwrthod integreiddio gyda’u cymuned newydd.’

Mae’r trosedd yn cael ei archwilio gan yr Heddlu, ac wedi cael ei gofrestru fel trosedd gasineb yn unol â dymuniad Cymuned. ‘Nid ydym eisiau sôn am hiliaeth y troseddwyr,’ medd Aran Jones, ‘ond yn hytrach y ffaith eu bod yn cael eu hysgogi gan gasineb. Mae casineb fel hyn yn erbyn ein hiaith a’n ffordd o fyw yn rhywbeth real, ac yn rhywbeth hynod beryg. Serch hynny, ni fyddwn yn cael ein bygwth, a ni fyddwn yn cau ein cegau ‘chwaith – ni fydd y pobl yma yn llwyddo i’n gorfodi ni i adael i’r Gymraeg farw heb wneud safiad drosti.’

Am fwy o fanylion, cysylltwch â swyddfa Cymuned ar 01758-612712.